احیای دریاچه ارومیه وابسته به تکمیل برنامه‌های ناتمام

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، کارشناسان می‌گویند ادامه روند فعلی می‌تواند این دریاچه را برای همیشه از نقشه جغرافیایی کشور حذف کند، مگر آنکه برنامه نیمه‌تمام احیای آن با تداوم و اصلاح علمی از سر گرفته شود.

دریاچه ارومیه در دهه‌های اخیر به نمادی از بحران حکمرانی آب در ایران تبدیل شده است. کاهش بی‌رویه منابع آبی، توسعه نامتوازن کشاورزی و نادیده‌گرفتن هشدار‌های کارشناسان سبب شده این پهنه که روزگاری بیش از ۴۰۰ هزار هکتار وسعت داشت، اکنون با افت شدید تراز آب، گسترش شوره‌زار‌ها و طوفان‌های نمکی روبه‌رو شود.

نخستین هشدار‌ها درباره کاهش سطح آب دریاچه به اواخر دهه ۷۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که سطح آب فقط در چند ماه، ۲۰ سانتی‌متر کاهش یافت. در سال‌های بعد، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی، حفر چاه‌های غیرمجاز و گسترش کشت محصولات آب‌بر همچون سیب و چغندر قند توازن طبیعی حوضه را بر هم زد.

در همین حال، ساخت سد‌ها و کانال‌های انحرافی نیز بخش قابل توجهی از آب تجدیدپذیر منطقه را از مسیر طبیعی خود خارج کرد.

خشکی دریاچه ارومیه اکنون به یک مسئله چندبعدی تبدیل شده است؛ از افزایش ریزگرد‌های نمکی و تهدید سلامت ساکنان منطقه گرفته تا فرونشست زمین، تغییر اقلیم محلی و افزایش دمای شهر‌های اطراف از جمله تبریز.کارشناسان هشدار می‌دهند در صورت تداوم این روند، اثرات مخرب آن ممکن است به استان‌های هم‌جوار نیز گسترش یابد.

پژوهشگر محیط‌زیست،  تأکید کرده است که  احیای دریاچه ارومیه تنها از مسیر بازگشت به برنامه علمی و تکمیل اقدامات ناتمام ممکن است. علی حاجی‌مرادی، با اشاره به تجربه موفق ایالت یوتا در امریکا گفت: در احیای دریاچه بزرگ نمک، کشاورزان به‌جای متهم‌شدن، به شریک دولت در احیا تبدیل شدند؛ بخشی از حقابه خود را برای مدت محدود به صندوق محیط‌زیست واگذار کردند و دولت معادل اقتصادی آن را پرداخت کرد. همین الگو می‌تواند در ایران نیز با تضمین حقوق کشاورزان اجرا شود. 

به گفته او، تعیین تراز اکولوژیک ۱۲۷۴ متر برای دریاچه تصمیمی واقع‌بینانه و علمی بود. بر اساس این تراز، مساحت مطلوب دریاچه حدود ۴ هزار و ۳۳۳ کیلومتر مربع و حجم آب آن ۱۴ میلیارد مترمکعب برآورد شده است.

این پژوهشگر محیط‌زیست افزود: این تصمیم به معنای چشم‌پوشی از شرایط ایده‌آل نبود، بلکه اعترافی به محدودیت منابع آبی کشور بود. در بخش‌هایی از پهنه خشک‌شده، برنامه احیای زیستی شامل کاشت گونه‌های شورپسند و تثبیت بیولوژیک خاک طراحی شده بود. 

به گفته علی حاجی‌مرادی گفت: از سال ۱۴۰۰ بخش مهمی از زنجیره اقدامات احیا متوقف شد، در حالی که بیش از ۸۰ درصد مسیر طی شده بود. توقف ناگهانی سبب شد نه‌تنها اهداف نهایی محقق نشود، بلکه اثرات اقدامات پیشین نیز تضعیف شود. 

این پژوهشگر با تأکید بر اینکه احیای دریاچه ارومیه هنوز ممکن است، افزود: زیرساخت‌های فنی و اجتماعی موجود می‌توانند در صورت از سرگیری برنامه‌ها به نتایج ملموس حتی در یک سال زراعی منتهی شوند. 

او از دولت خواست تا با پایبندی به عقلانیت علمی، تداوم اجرای سیاست‌ها و مشارکت واقعی مردم، روند احیا را از سر گیرد و اجازه ندهد سرمایه‌های سال‌ها تلاش کارشناسی از بین برود.